W czerwcu 2022 roku pierwsze amerykańskie systemy M142 HIMARS pojawiły się na ukraińskim zapleczu. Te kompaktowe, kołowe wyrzutnie od razu pokazały pazur – precyzyjne salwy GMLRS rozrywały rosyjskie magazyny amunicji i punkty dowodzenia setki kilometrów za linią frontu. Ukraińscy artylerzyści, po zaledwie kilkudniowym szkoleniu, zaczęli traktować je jak chirurgiczne narzędzie, które odcinało wrogowi tlen logistyczny.
Przez kolejne cztery lata systemy te przeszły ewolucję godną najlepszych adaptacji pola walki. Z symbolu przełomu w 2022 roku, przez narzędzie głębokich uderzeń w 2024–2025, stały się w 2026 roku cennym, choć już nie jedynym elementem precyzyjnego rażenia – obok masowo używanych ukraińskich dronów dalekiego zasięgu. Ich historia to nie tylko opowieść o technologii, lecz o tym, jak mobilność, celność i szybkość decyzji potrafią przeważyć szalę w wojnie na wyczerpanie.
Do dziś Ukraina otrzymała kilkadziesiąt wyrzutni HIMARS (według dostępnych danych około 36–40 sztuk do 2025 roku). Cztery zostały zniszczone, kolejne cztery uszkodzone – głównie przez rosyjskie drony rozpoznawczo-uderzeniowe i precyzyjne pociski po wcześniejszym namierzeniu. Mimo strat systemy nadal służą, choć taktyka ich użycia musiała się zmienić.
Czym tak naprawdę jest M142 HIMARS?
To nie jest klasyczna wyrzutnia rakietowa w stylu radzieckich Gradów czy Smerczów. HIMARS to w pełni zintegrowany, wysoko mobilny system artylerii rakietowej na podwoziu amerykańskiej ciężarówki rodziny FMTV (6×6). Cała konstrukcja waży około 16 ton w wersji bojowej, mieści trzyosobową załogę i rozwija prędkość do 94 km/h. Zasięg operacyjny na jednym baku przekracza 480 km – to wystarczy, by błyskawicznie przemieszczać się między sektorami frontu.
Najważniejsza cecha to wymienny kontener startowy. W standardowej konfiguracji mieści sześć pocisków GMLRS (Guided Multiple Launch Rocket System). Zasięg podstawowej wersji sięga 70–92 km, a w wersji wydłużonej ER GMLRS – nawet 150 km. Alternatywnie system może odpalić jeden pocisk balistyczny ATACMS (zasięg do 300 km) lub nowsze PrSM. Celność na poziomie metra dzięki połączeniu GPS i inercyjnego systemu naprowadzania sprawia, że jeden pocisk często wystarcza tam, gdzie wcześniej potrzeba było kilkunastu zwykłych rakiet.
Załoga może przygotować się do strzału w kilka minut, oddać salwę i natychmiast opuścić pozycję. Ta taktyka „shoot and scoot” (strzelaj i znikaj) stała się kluczem do przetrwania na froncie nasyconym rosyjskimi dronami i systemami rozpoznania.
2022 rok – pierwsze uderzenia, które zmieniły morale
Pierwsze wyrzutnie dotarły do Ukrainy w czerwcu 2022. Już 25 czerwca ukraińskie HIMARS-y uderzyły w bazę rosyjską pod Iziumem, zabijając ponad 40 żołnierzy. Latem tego samego roku systemy te systematycznie niszczyły rosyjskie składy amunicji i paliwa – m.in. pod Nową Kachowką. Rosyjska artyleria, która wcześniej prowadziła huraganowy ogień, nagle musiała ograniczyć tempo – magazyny płonęły, a dowódcy nerwowo rozpraszali zapasy.
Kluczowym momentem była operacja wokół Chersonia. Uderzenia w most Antonowski i węzły logistyczne na lewym brzegu Dniepru znacząco utrudniły Rosjanom utrzymanie dużego zgrupowania. W efekcie Kreml ogłosił „przegrupowanie” – czyli de facto wycofanie z prawego brzegu. HIMARS-y nie były jedyną bronią, ale stały się symbolem precyzyjnego ognia, którego Rosjanie wcześniej nie doświadczali na taką skalę.
Do września 2022 ukraińskie załogi HIMARS zniszczyły lub uszkodziły ponad 400 celów, w tym dziesiątki punktów dowodzenia i ogromne ilości amunicji artyleryjskiej. To nie były spektakularne eksplozje dla kamery – to była metodyczna destrukcja rosyjskiej zdolności do prowadzenia wojny pozycyjnej.
Jak HIMARS radził sobie z rosyjską odpowiedzią?
Rosjanie szybko zrozumieli zagrożenie. Wprowadzili silniejsze zakłócanie GPS, zaczęli masowo używać dronów rozpoznawczych (w tym jednostki Rubicon) i pocisków Lancet do polowania na wyrzutnie. Pierwsze potwierdzone zniszczenie HIMARS-a nastąpiło w marcu 2024 roku pod Donieckiem. Kolejne straty – w 2024 i 2025 – pokazały, że system nie jest niezniszczalny.
Ukraińcy odpowiedzieli adaptacją. Zaczęli stosować atrapy, zmieniać taktykę rozmieszczenia, korzystać z inercyjnego naprowadzania jako backupu przy zakłóceniach GPS oraz integrować dane z własnych dronów i wywiadu. W 2025 roku HIMARS-y musiały często operować bliżej frontu (nawet 30 km zamiast wcześniejszych 90 km), co zwiększało ryzyko, ale pozwalało na wsparcie bieżących operacji taktycznych.
2024–2026: nowa rola w erze dronów
W czerwcu 2024 Ukraina po raz pierwszy użyła HIMARS-ów do uderzeń na terytorium Rosji – m.in. w rejonie Biełgorodu, niszcząc elementy rosyjskiej obrony przeciwlotniczej. We wrześniu 2025 systemy te uderzyły w elektrociepłownię w Biełgorodzie, powodując poważne przerwy w dostawach prądu.
Jednak w 2026 roku obraz się zmienił. Ukraińskie drony dalekiego zasięgu (setki, a nawet tysiące miesięcznie) zaczęły skutecznie realizować zadania, które wcześniej zarezerwowane były dla HIMARS-ów. Tańsze, produkowane masowo i trudniejsze do wykrycia, drony przejęły znaczną część głębokich uderzeń na magazyny, rafinerie i węzły logistyczne.
HIMARS-y nie zniknęły – nadal są używane do precyzyjnych, wysokowartościowych celów, gdzie potrzebna jest większa siła rażenia lub niezawodność w trudnych warunkach pogodowych. Po prostu ich rola stała się bardziej wyspecjalizowana i ryzykowna.
Porównanie kluczowych typów amunicji HIMARS
| Typ amunicji | Zasięg | Głowica | Typowe zastosowanie na Ukrainie |
|---|---|---|---|
| GMLRS M31 (standard) | do 92 km | Unitary (wybuchowa) | Precyzyjne uderzenia w punkty dowodzenia, składy, mosty |
| GMLRS M30A1 (area) | do 92 km | Rozpryskowa (duży obszar) | Rażenie skupisk sprzętu i żywej siły |
| ATACMS | do 300 km | Duża głowica balistyczna | Głębokie uderzenia w cele strategiczne (po zniesieniu ograniczeń) |
Lekcje dla Polski i Europy
Polska posiada obecnie 20 wyrzutni HIMARS (18 bojowych + 2 szkolne), dostarczonych w latach 2023–2024. To dopiero początek – w planach były setki kolejnych, choć realizacja napotyka opóźnienia. Równolegle rozwijany jest program Homar-K oparty na koreańskich wyrzutniach Chunmoo, które oferują większą jednostkę ognia (dwa kontenery zamiast jednego).
Rosjanie wyciągnęli własne wnioski z ukraińskiego doświadczenia. Na targach w 2026 roku zaprezentowali nową wyrzutnię „Sarma” – mobilną, zautomatyzowaną i zaprojektowaną właśnie z myślą o szybkim „strzelaj i znikaj”. To dowód, że lekcja HIMARS-ów została dobrze przyswojona także po drugiej stronie frontu.
Co dalej?
W 2026 roku HIMARS-y na Ukrainie nie są już cudowną bronią, która sama w sobie wygrywa wojnę. Stały się jednym z elementów skomplikowanej układanki – obok dronów, precyzyjnej artylerii lufowej, systemów walki elektronicznej i wywiadu satelitarnego. Ich największa wartość leży dziś w elastyczności: potrafią uderzyć mocno i precyzyjnie tam, gdzie drony mogą być zbyt wolne lub zbyt podatne na zakłócenia.
Historia ukraińskich HIMARS-ów pokazuje coś ważniejszego niż sam sprzęt. Pokazuje, jak szybko nowoczesna armia potrafi zaadaptować zachodnią technologię, jak ogromne znaczenie ma logistyka amunicji i jak bardzo współczesna wojna zależy od zdolności do ciągłej ewolucji taktyki. System, który w 2022 roku siał postrach w rosyjskich tyłach, w 2026 roku uczy nas wszystkich, że żadna broń nie pozostaje wiecznie dominująca – liczy się to, jak szybko potrafimy ją dopasować do zmieniającego się pola walki.
