W lutym 2024 r. codziennego używania podgrzewaczy tytoniu deklarowało 4,9% dorosłych w ogólnopolskim badaniu CAWI na próbie 1080 osób; w ciągu ostatnich 30 dni korzystało z nich 10,9%, a kiedykolwiek w życiu – 20,6%. Jednocześnie 9,1% dorosłych łączyło papierosa z podgrzewanym tytoniem, a 6,5% – papierosa, e-papierosa i podgrzewacz. To dane z publikacji w International Journal of Occupational Medicine and Environmental Health. Eurobarometr z 2023 r. dawał znacznie niższy odczyt: około 1,3% aktualnych użytkowników, czyli rzędu 411 tys. dorosłych. Rozbieżność nie wynika z błędu arytmetycznego, tylko z metody, pytania i roku pomiaru.
Sprzedaż wkładów do podgrzewania wzrosła z 103 mln sztuk w 2017 r. do 7535 mln sztuk w 2023 r., czyli ponad 73-krotnie. Udział wyrobów nowatorskich w legalnym rynku tytoniowym zwiększył się z 0,28% w 2017 r. do 16,88% w 2023 r., a w pierwszych czterech miesiącach 2024 r. udział samych papierosów spadł do 65,15%. W 2025 i 2026 r. na tę dynamikę nałożyły się trzy zmiany naraz: skok akcyzy, opłata od urządzeń oraz zakaz aromatów charakterystycznych.
Tekst porządkuje liczby o użytkowaniu, mechanizmie, kosztach, prawie i tym, czego dane nie rozstrzygają. Nie zastępuje porady medycznej ani decyzji o zaprzestaniu palenia.
Udział w rynku i dual use
Według raportu CASE za 2023 r. wartość krajowego rynku tradycyjnych wyrobów tytoniowych wyniosła 42,9 mld zł, z czego 40,2 mld zł przypadało na papierosy. Wyroby nowatorskie stanowiły wtedy 11,5% całości rynku, a ich sprzedaż w latach 2019–2023 wzrosła ponad ośmiokrotnie. Wiosną 2025 r. przedstawiciel JTI szacował udział tytoniu do podgrzewania na 12–13% rynku, z około 30% w samej Warszawie. Szacunki te dotyczą legalnego obrotu i nie obejmują szarej strefy.
Instytut Badań Strukturalnych w badaniu z czerwca 2025 r. (ponad 4500 osób w wieku 18–64 lata, konsumenci nikotyny) pokazał inną warstwę: wśród osób już używających nikotyny z podgrzewanego tytoniu korzystało 33%, a codziennie – 16%. Papierosy pozostały dominujące: 75% konsumentów nikotyny ich używało, a codziennie paliło 55%. Model IBS szacował bazową liczbę codziennych użytkowników HTP w tej grupie wieku na około 511 tys. osób.
Kluczowy fakt praktyczny nie leży w samym udziale rynku, tylko w łączeniu produktów. 55% codziennych użytkowników podgrzewanego tytoniu paliło jednocześnie tradycyjne papierosy. Wśród codziennych użytkowników e-papierosów odsetek ten wyniósł 49%. Tylko 8,6% próby IBS miało HTP jako główny produkt codzienny bez równoległego palenia. Dla budżetu i dla ekspozycji na dym to dwie różne sytuacje: zamiana i dodanie.
Mechanizm bez spalania
Podgrzewacze tytoniu to urządzenia elektryczne, które ogrzewają specjalny wkład z tytoniem do temperatury zwykle w przedziale około 250–350 °C. Papieros spala tytoń w zakresie rzędu 800–900 °C. Przy braku zapłonu nie powstaje popiół ani klasyczny dym ze spalania; powstaje aerozol z nikotyną, wodą, glicerolem i produktami rozkładu termicznego tytoniu. Sesja w typowych systemach kończy się automatycznie po kilku minutach albo po zadanej liczbie zaciągnięć.
Proces przypomina podgrzewanie wody w czajniku zamiast wrzucania jej na otwarty ogień: źródło ciepła jest ograniczone termostatem, więc materiał nie pali się płomieniem. Analogia urywa się w chemii. Tytoń w 300–350 °C nadal uwalnia nikotynę, nitrozoaminy tytoniowe, aldehydy i inne związki; część z nich występuje w aerozolu w stężeniach niższych niż w dymie papierosowym, część – w innych proporcjach, a niektóre są specyficzne dla wkładów i obudowy.
Na rynku działają trzy główne sposoby grzania. Starsze systemy z ostrzem ceramicznym wbijały grzałkę w tytoń. Nowsze, jak seria z indukcją, ogrzewają metalowy element zatopiony we wkładzie polem elektromagnetycznym, bez ostrza. Część marek stosuje komorę zewnętrzną wokół wkładu. Różnica dla użytkownika sprowadza się do kompatybilności wkładów, czasu nagrzewu i tego, czy wkład można wyjąć bez resztek na igle. Różnica toksykologiczna między tymi wariantami nie została w niezależnych badaniach długoterminowych rozstrzygnięta ilościowo dla populacji.
Emisje i stanowisko WHO
Producenci podają redukcję wybranych substancji szkodliwych w aerozolu rzędu 90–95% względem dymu papierosowego, licząc wybrane markery na jeden wkład. Niezależne pomiary potwierdzają niższe stężenia wielu klasycznych toksyn dymu, w tym tlenku węgla, ale nie zerowe. WHO w materiałach o wyrobach podgrzewanych stwierdza, że produkty te są toksyczne, zawierają nikotynę i kancerogeny, a dowodów na to, że są mniej szkodliwe od papierosów, jest niewystarczająco. Przeglądy niezależne z lat 2024–2026 wskazują na mieszane skutki krótkotrwałe dla markerów sercowo-naczyniowych i oddechowych, wysoką dominację badań sponsorowanych przez przemysł oraz brak danych o chorobach po dekadach użytkowania.
Polskie prawo nie pozwala reklamować podgrzewaczy jako mniej szkodliwych. Opakowania wkładów podlegają ostrzeżeniom. Używanie w miejscach objętych zakazem palenia jest traktowane tak samo jak papieros i e-papieros, z wyjątkami opisanymi w ustawie o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu.
Ceny, akcyza i koszt miesiąca
Oficjalna cena paczki 20 wkładów TEREA w sklepie stacjonarnym IQOS wynosiła 21,99 zł. Urządzenie z niższej półki serii ILUMA i ONE było oferowane za 79 zł. IBS dla maja 2025 r. przyjmował cenę detaliczną paczki HTP 18,50 zł przy akcyzie 4,70 zł na paczkę, wobec 22 zł i 12,80 zł akcyzy na paczkę papierosów. W 2026 r. legalna paczka papierosów mieści się najczęściej w przedziale około 23,50–33 zł, ze średnią z prognoz Ministerstwa Finansów blisko 24 zł na początku roku i wyższymi cenami na półce w drugiej połowie roku.
Mapa akcyzowa z nowelizacji z października 2024 r. podniosła część kwotową stawki na wyroby nowatorskie o 50% od 1 marca 2025 r. – z 377,01 zł/kg do 565,52 zł/kg – i o kolejne 20% od 1 stycznia 2026 r., do 678,62 zł/kg, plus 32,05% średniej ważonej detalicznej ceny tytoniu do palenia. Od 1 lipca 2025 r. urządzenie do waporyzacji, w tym podgrzewacz, objęto ryczałtem rzędu 40 zł akcyzy na sztukę. Wkłady tytoniowe nie są sprzedawane przez internet: ustawa zakazuje sprzedaży wyrobów tytoniowych na odległość.
| Wskaźnik | Papierosy | Wkłady HTP | E-papierosy |
|---|---|---|---|
| Akcyza kwotowa 2026 | 414 zł / 1000 szt. + 32,05% MCD | 678,62 zł / kg + 32,05% SWC tytoniu | 1,44 zł / ml płynu |
| Cena paczki (orientacyjnie) | ok. 23,50–33 zł | ok. 19–22 zł za 20 szt. | zależna od pojemności i podatku od urządzenia |
| Dual use wśród codziennych użytkowników | większość pali tylko papierosy | 55% pali też papierosy | 49% pali też papierosy |
| Ocena „bardzo szkodliwe” | 67% palaczy | 30% użytkowników HTP | 38% użytkowników e-papierosów |
Przy jednym opakowaniu wkładów dziennie wydatek miesięczny przekracza 600 zł, roczny – 7–8 tys. zł, nie licząc wymiany urządzenia. To porównywalny rząd wielkości z paczką papierosów dziennie po podwyżkach 2025–2026. Różnica fiskalna malała: w 2023 r. podatki stanowiły niecałe 41% średniej ceny wyrobu nowatorskiego wobec ponad 81% w cenie papierosów; kolejne podwyżki ten dystans zmniejszają.
Zakaz aromatów od stycznia 2026
Ustawa z 21 lutego 2025 r. (Dz.U. poz. 427), wdrażająca dyrektywę delegowaną Komisji (UE) 2022/2100, weszła w życie 17 kwietnia 2025 r. Od tej daty nie wydaje się zezwoleń na nowe podgrzewane wyroby z aromatem charakterystycznym. Wyroby już w obrocie mogły być sprzedawane jeszcze przez 9 miesięcy. 18 stycznia 2026 r. zakończył się okres przejściowy: ze sklepów zniknęły wkłady o wyczuwalnym smaku lub zapachu innym niż tytoń – mentolowym, owocowym, waniliowym, ziołowym.
Przed zakazem aromaty odpowiadały za około 75–80% sprzedaży wkładów. Po zakazie w legalnym kanale pozostają warianty tytoniowe oraz, tam gdzie przepisy na to pozwalają, wkłady nikotynowe bez tytoniu, których zakaz aromatów tytoniowych nie obejmuje w ten sam sposób. IBS oceniał, że sam zakaz smaków będzie miał ograniczony wpływ na codziennych użytkowników HTP, bo popyt tej grupy słabiej reagował na aromaty niż popyt użytkowników e-papierosów. Branżowe szacunki wskazywały jednocześnie ryzyko przesunięcia części popytu do szarej strefy; twarde dane o skali tego przesunięcia po styczniu 2026 r. nie są jeszcze kompletne.
Przed 18 stycznia 2026 r. legalna oferta wkładów opierała się na mentolu i owocach. Po tej dacie legalny wybór zawęził się do smaku tytoniu. Zmiana nie wynika z nowej technologii urządzenia, tylko z implementacji unijnego zakazu aromatów charakterystycznych i z dziewięciomiesięcznego wyczerpania zapasów.
Skutki dla budżetu domowego i zdrowia
Dla osoby, która paliła paczkę dziennie i w całości przeszła na wkłady, zmiana chemiczna aerozolu jest mierzalna w badaniach biomarkerów krótkiego okresu: spada tlenek węgla w wydychanym powietrzu, spadają niektóre markery dymu. Dla osoby, która dodała podgrzewacz do papierosów, ta zmiana się nie materializuje. IBS i badanie z 2024 r. pokazują, że drugi wzorzec jest częsty. 30% użytkowników HTP uważa swój produkt za bardzo szkodliwy, wobec 67% palaczy papierosów – luka w ocenie ryzyka jest większa niż luka w samej toksykologii.
Kryterium wyboru, które da się oprzeć na danych, a nie na haśle marketingowym, wygląda tak:
- Pełna zamiana albo nic. Jeśli papieros zostaje w codziennym rytmie, podgrzewacz nie zmienia ekspozycji na dym spalania; zmienia tylko rachunek i liczbę źródeł nikotyny.
- Koszt liczyć rocznie, nie od paczki. Różnica 2–4 zł na opakowaniu znika przy 300–365 opakowaniach i przy wymianie urządzenia co jeden–dwa sezony.
- Aromaty poza legalnym rynkiem. Po 18 stycznia 2026 r. smak inne niż tytoń w wkładzie tytoniowym oznacza albo stary zapas, albo obrót poza zezwoleniem.
- Miejsce użycia. Zakaz w lokalach, komunikacji i placówkach leczniczych dotyczy nowatorskich wyrobów tak samo jak papierosa.
Symulacje IBS po podwyżkach z września 2025 r. (e-papierosy około +200%, urządzenia do podgrzewania około +100%) pokazywały spadek liczby codziennych użytkowników e-papierosów o około 660 tys. i jednoczesny wzrost użytkowników HTP o około 160 tys. oraz palaczy papierosów o około 320 tys. Podnoszenie ceny tylko jednego produktu przesuwa konsumpcję, a niekoniecznie ją kończy.
Granice dostępnych danych
Nie ma jednej oficjalnej, bieżącej liczby użytkowników podgrzewaczy w Polsce na 2026 r. Badania dają przedział od około 1% (Eurobarometr 2023) do 4,9% codziennych użytkowników wśród dorosłych (CAWI, luty 2024). Próba 1080 osób w badaniu internetowym nie zastępuje rejestru sprzedaży. Dane sprzedażowe w sztukach wkładów są twardsze, ale nie mówią, ile osób pali dwa produkty naraz. Badania zdrowotne trwają zwykle dni albo miesiące, nie dekady. Twierdzenie o „mniejszej szkodliwości” nie ma w Polsce podstawy prawnej do użycia w komunikacji handlowej i nie jest przyjęte przez WHO jako fakt populacyjny.
W liczbach
4,9% – codzienni użytkownicy podgrzewanego tytoniu wśród dorosłych, luty 2024, próba 1080 (badanie ogólnopolskie CAWI).
10,9% / 20,6% – używanie w ciągu 30 dni / kiedykolwiek w życiu, ten sam pomiar.
55% – odsetek codziennych użytkowników HTP, którzy palią też papierosy; czerwiec 2025, IBS, konsumenci nikotyny 18–64 lata.
511 tys. – szacunek IBS codziennych użytkowników HTP w grupie 18–64 lata, bazowy scenariusz czerwca 2025.
7535 mln – sztuk wkładów sprzedanych w 2023 r. wobec 103 mln w 2017 r.
16,88% – udział wyrobów nowatorskich w rynku w 2023 r.; 0,28% w 2017 r.
678,62 zł/kg – stawka kwotowa akcyzy na wyroby nowatorskie od 1 stycznia 2026 r., plus 32,05% średniej ważonej ceny tytoniu do palenia.
18 stycznia 2026 r. – koniec legalnej sprzedaży wkładów tytoniowych o aromacie charakterystycznym po 9 miesiącach vacatio.
21,99 zł – cena katalogowa paczki 20 wkładów TEREA w sklepie stacjonarnym producenta; 79 zł – przykładowe urządzenie z niższej półki.
Decyzja o zakupie podgrzewacza daje się sprowadzić do trzech pytań z liczbami: czy papieros znika z codziennego użycia, ile paczek wkładów przypada na miesiąc po zakazie smaków i czy legalna półka nadal pokrywa popyt. Jeśli odpowiedź na pierwsze brzmi „nie”, zmiana produktu nie zmienia ekspozycji na dym. Jeśli odpowiedź na trzecie brzmi „nie”, część wydatku i ryzyka przesuwa się poza kontrolowany obrót. Dane o chorobach po wieloletnim używaniu wyłącznie podgrzewanego tytoniu nadal nie istnieją w skali, która pozwoliłaby zastąpić tę checklistę obietnicą zdrowotną.
