Opłata od środków spożywczych, potocznie nazywana podatkiem cukrowym, w 2026 roku nadal opiera się na stawkach ustalonych w 2021 roku. Część stała wynosi 0,50 zł za litr napoju zawierającego do 5 g cukrów w 100 ml lub substancje słodzące, a część zmienna – 0,05 zł za każdy dodatkowy gram cukru powyżej tego progu. Do tego dolicza się 0,10 zł za litr przy obecności kofeiny lub tauryny, przy czym łączna kwota nie może przekroczyć 1,20 zł na litr.
Te reguły obowiązują mimo prób ich podwyższenia, które zostały zawetowane pod koniec 2025 roku. W praktyce oznacza to, że producenci i importerzy nadal rozliczają się według tych samych parametrów, a konsumenci płacą za napoje w cenie uwzględniającej właśnie tę wysokość daniny. Środki z opłaty w 96,5 proc. trafiają do Narodowego Funduszu Zdrowia i mają wspierać działania związane z otyłością oraz chorobami metabolicznymi.
W kolejnych akapitach rozłożymy na czynniki pierwsze nie tylko same stawki, lecz także sposób ich naliczania, obowiązki przedsiębiorców, realny wpływ na półki sklepowe oraz to, co może się zmienić w najbliższych latach.
Jak powstała opłata cukrowa i dlaczego jej stawki nie zmieniły się w 2026 roku
Opłata od środków spożywczych weszła w życie 1 stycznia 2021 roku na mocy nowelizacji ustawy o zdrowiu publicznym. Ustawodawca chciał ograniczyć dostępność ekonomiczną napojów o wysokiej zawartości cukrów i substancji energetyzujących, a jednocześnie zasilić budżet NFZ. Model przyjęty w Polsce łączy element stały z progresywnym – im więcej cukru powyżej 5 g na 100 ml, tym wyższa danina.
W pierwszym roku obowiązywania sprzedaż napojów gazowanych spadła o około 19 proc., lecz w kolejnych latach wróciła do poziomów sprzed wprowadzenia opłaty. Wpływy utrzymują się w okolicy 1,5 mld zł rocznie, z czego zdecydowana większość zasila Fundusz. W 2025 roku kasowo zebrano nieco ponad 1,53 mld zł.
Pod koniec 2025 roku Sejm uchwalił podwyżkę stawek, która miała obowiązywać od stycznia 2026. Część stała miała wzrosnąć do 0,70 zł, zmienna do 0,10 zł, a opłata za kofeinę lub taurynę aż do 1 zł za litr, z limitem maksymalnym 1,80 zł. Prezydent zawetował nowelizację, więc od 1 stycznia 2026 roku obowiązują nadal pierwotne wartości. W czerwcu 2026 roku w wykazie prac rządu pojawił się kolejny projekt, zakładający podobne podwyżki oraz rozszerzenie opłaty na koncentraty i część suplementów diety – z planowanym wejściem w życie najwcześniej od 2027 roku.
Aktualne stawki opłaty cukrowej – kompletny rozkład na 2026 rok
Podstawowe parametry wynikają bezpośrednio z art. 12f ustawy o zdrowiu publicznym i są publikowane na stronie Ministerstwa Finansów. Oto one w przejrzystej formie:
| Element opłaty | Wysokość | Warunek zastosowania |
|---|---|---|
| Opłata stała | 0,50 zł / litr | Cukry ≤ 5 g/100 ml lub obecność co najmniej jednej substancji słodzącej z rozporządzenia 1333/2008 |
| Opłata zmienna | 0,05 zł za każdy gram cukrów powyżej 5 g/100 ml | Przeliczana na litr napoju |
| Dodatek za kofeinę lub taurynę | 0,10 zł / litr | Obecność którejkolwiek z tych substancji |
| Limit maksymalny | 1,20 zł / litr | Suma wszystkich elementów nie może go przekroczyć |
Źródło danych: podatki.gov.pl (aktualizacja z grudnia 2025 r.) oraz ustawa o zdrowiu publicznym.
Dla napojów, w których udział soku owocowego, warzywnego lub owocowo-warzywnego wynosi co najmniej 20 proc., a także dla roztworów węglowodanowo-elektrolitowych (izotoników), stosuje się wyłącznie część zmienną – o ile zawartość cukrów przekracza 5 g na 100 ml. Soki 100-procentowe bez dodatku cukru lub słodzików oraz produkty medyczne, suplementy diety w małych opakowaniach, preparaty dla niemowląt i wyroby akcyzowe pozostają poza zakresem opłaty.
Warto zapamiętać, że opłata jest jednofazowa – płaci się ją tylko raz, na etapie wprowadzenia napoju na rynek krajowy.
Jak obliczyć podatek cukrowy krok po kroku – przykłady z półki sklepowej
Obliczenie wymaga trzech danych: pojemności opakowania, zawartości cukrów w 100 ml oraz informacji o obecności słodzików, kofeiny lub tauryny. Najpierw ustala się stawkę na litr, a następnie mnoży przez rzeczywistą objętość.
Weźmy popularną colę o pojemności 1,5 l zawierającą 10,6 g cukru w 100 ml. Część stała to 0,50 zł. Cukru powyżej progu jest 5,6 g, więc część zmienna wynosi 5,6 × 0,05 = 0,28 zł. Suma 0,78 zł na litr. Dla 1,5 l wychodzi 1,17 zł. Ponieważ nie ma kofeiny ani tauryny, a limit nie został przekroczony, ostateczna kwota opłaty na butelkę to właśnie 1,17 zł.
Inny przypadek: napój energetyczny 500 ml z 11 g cukru w 100 ml oraz kofeiną i tauryną. Stała 0,50 zł + zmienna (6 × 0,05 = 0,30 zł) + 0,10 zł za substancje energetyzujące = 0,90 zł na litr. Dla pół litra – 0,45 zł. Gdyby suma przekroczyła 1,20 zł na litr, i tak naliczono by tylko limit.
Dla nektaru z 25 proc. soku i 9 g cukru w 100 ml stosuje się wyłącznie część zmienną: 4 g × 0,05 zł = 0,20 zł na litr. To wyraźna preferencja względem zwykłego napoju o tej samej zawartości cukru, który zapłaciłby 0,70 zł.
W praktyce producenci korzystają z kalkulatorów lub arkuszy, które automatycznie uwzględniają przeliczenie na litr i limit. Błąd w deklaracji CUK-1 może skutkować karą w wysokości 50 proc. niezapłaconej kwoty.
Kto odpowiada za zapłatę i jak wygląda codzienne rozliczenie
Obowiązek ciąży na producencie, importerze, podmiocie dokonującym wewnątrzwspólnotowego nabycia oraz na zamawiającym, jeśli produkcja odbywa się na zlecenie. Sprzedaż do punktu detalicznego lub sama sprzedaż detaliczna w określonych przypadkach uruchamia obowiązek.
Rozliczenie jest miesięczne. Do 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym napoje wprowadzono na rynek, należy złożyć elektroniczną informację CUK-1 i wpłacić należność na mikrorachunek podatkowy. Formularz zawiera dane o poszczególnych napojach, liczbie litrów, zawartości cukrów i dodatkach. Papierowa wersja nie jest akceptowana.
Z mojego doświadczenia wspierania firm spożywczych wynika, że największe problemy pojawiają się przy produktach kontraktowych i przy koncentratach, których status interpretacyjny bywał niejednoznaczny. Dlatego warto na bieżąco śledzić komunikaty Ministerstwa Finansów i ewentualne interpretacje indywidualne.
Jak opłata cukrowa przekłada się na ceny i decyzje zakupowe
W napoju typu cola 330 ml opłata stanowi obecnie około 0,30 zł przy cenie detalicznej zbliżonej do 4,85 zł. To stosunkowo niewielki udział, dlatego wpływ na decyzje konsumentów okazał się słabszy niż zakładano. W przypadku energetyków udział jest większy, bo do kwoty dochodzi dodatek za kofeinę i taurynę.
Producenci częściowo absorbują koszt, częściowo przenoszą go na cenę. Reformulacja receptur – obniżenie zawartości cukru poniżej 5 g lub całkowita rezygnacja z niego na rzecz słodzików – pozwala uniknąć części zmiennej, choć nie części stałej. Część marek poszła właśnie tą drogą, oferując wersje „zero” lub „light”, które jednak nadal podlegają opłacie stałej i ewentualnie za kofeinę.
Dla gospodarstw domowych, które regularnie kupują duże opakowania, roczny koszt opłaty może wynieść kilkadziesiąt złotych. Jednocześnie środki te zasilają system ochrony zdrowia, co w dłuższej perspektywie ma zmniejszać koszty leczenia otyłości i cukrzycy typu 2.
Powszechne błędy i mity wokół podatku cukrowego
Wielu konsumentów uważa, że opłata dotyczy wyłącznie napojów z cukrem. Tymczasem już sama obecność substancji słodzącej z unijnego rozporządzenia uruchamia część stałą. Inny mit głosi, że soki owocowe są całkowicie zwolnione – zwolnienie obejmuje tylko 100-procentowe soki bez dodatków oraz napoje z ≥20 proc. soku przy cukrze ≤5 g.
Przedsiębiorcy czasem błędnie zakładają, że opłata jest VAT-em lub że można ją odliczyć. Nie – to odrębna danina, której nie uwzględnia się w rozliczeniu VAT. Kolejny błąd to stosowanie limitu 1,20 zł zbiorczo do wszystkich napojów w danym miesiącu zamiast osobno do każdego rodzaju.
W naszej praktyce zetknęliśmy się z przypadkiem, gdy firma produkująca syropy owocowe przez dwa lata nieprawidłowo kwalifikowała produkt jako niepodlegający opłacie, co zakończyło się kontrolą i koniecznością zapłaty zaległości wraz z odsetkami. Dokładna analiza etykiety i tabeli wartości odżywczej zwykle zapobiega takim sytuacjom.
Co czeka opłatę cukrową – projekty i możliwe zmiany
Projekt wpisany do wykazu prac legislacyjnych w czerwcu 2026 roku przewiduje podniesienie części stałej do 0,70 zł, zmiennej do 0,10 zł, dodatku za kofeinę lub taurynę do 1 zł oraz limitu do 1,80 zł. Dodatkowo wszystkie koncentraty (niezależnie od postaci) miałyby być objęte ryczałtem 3 zł za litr lub kilogram, a suplementy diety w postaci napoju o objętości powyżej 200 ml również weszłyby w zakres.
Rząd argumentuje, że obecna wysokość jest zbyt niska, by skutecznie ograniczać spożycie. Szacunki wskazują na dodatkowe wpływy rzędu 1,4–1,5 mld zł rocznie, z czego zdecydowana większość trafiłaby do NFZ. Termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów planowany jest na trzeci kwartał 2026, a wejście w życie – najwcześniej od 1 stycznia 2027.
Do tego czasu obowiązują stawki z 2021 roku. Przedsiębiorcy mają zatem czas na ewentualne dostosowanie receptur i systemów księgowych.
Najczęściej zadawane pytania o wysokość podatku cukrowego
Czy napój bez cukru, ale ze słodzikiem, też podlega opłacie?
Tak. Już obecność choć jednej substancji słodzącej z rozporządzenia 1333/2008 powoduje naliczenie części stałej 0,50 zł za litr.
Ile dokładnie zapłacę za litr energetyka z cukrem i kofeiną?
Przy 11 g cukru w 100 ml: 0,50 + 0,30 + 0,10 = 0,90 zł na litr, o ile nie przekroczono limitu 1,20 zł.
Czy opłata dotyczy też piwa bezalkoholowego lub radlerów?
Jeśli produkt zawiera cukry lub słodziki w ilości powodującej objęcie opłatą i nie jest wyrobem akcyzowym w rozumieniu przepisów, może podlegać. Kwestia wymaga indywidualnej analizy składu.
Gdzie sprawdzić aktualne stawki?
Najpewniejsze źródło to serwis podatki.gov.pl w zakładce poświęconej opłacie cukrowej – tam publikowane są oficjalne informacje Ministerstwa Finansów.
Co się stanie, jeśli nie złożę CUK-1 w terminie?
Możliwa jest kara w wysokości 50 proc. należnej opłaty, a także odsetki za zwłokę.
Checklist dla przedsiębiorców – szybka weryfikacja obowiązku
- Sprawdź tabelę wartości odżywczej: ile gramów cukrów przypada na 100 ml.
- Zweryfikuj listę składników pod kątem substancji słodzących, kofeiny i tauryny.
- Ustal, czy produkt spełnia warunki preferencji (udział soku ≥20 proc. lub izotonik).
- Oblicz stawkę na litr i pomnóż przez rzeczywistą objętość partii.
- Przygotuj dane do CUK-1 jeszcze przed końcem miesiąca.
- Wpłać kwotę na mikrorachunek do 25. dnia następnego miesiąca.
- Zachowaj dokumentację faktur i partii na wypadek kontroli.
Dokładne przestrzeganie tych punktów pozwala uniknąć nieprzyjemnych niespodzianek podczas kontroli skarbowej.
