W końcu grudnia 2025 roku Iran eksplodował gniewem, który narastał latami pod powierzchnią codziennych zmagań z inflacją, korupcją i represjami. Zaczęło się od strajków kupców w teherańskim Wielkim Bazarze – tradycyjnie lojalnych wobec władzy – którzy zamknęli sklepy w proteście przeciwko załamaniu kursu riala i dramatycznemu wzrostowi kosztów życia. Szybko jednak hasła ekonomiczne przerodziły się w polityczne, a demonstracje ogarnęły ponad 200 miast we wszystkich 31 prowincjach kraju, stając się największym wyzwaniem dla Islamskiej Republiki Iranu od rewolucji 1979 roku.
Władze odpowiedziały siłą na niespotykaną skalę. 8 i 9 stycznia 2026 roku, w kulminacyjnym momencie, siły bezpieczeństwa otworzyły ogień do tłumów, a równolegle wprowadzono niemal całkowitą blokadę internetu i łączności komórkowej. Szacunki ofiar śmiertelnych wahają się od kilku tysięcy według oficjalnych danych rządu po nawet 30–36 tysięcy według niezależnych źródeł medycznych i organizacji praw człowieka – liczby te pozostają trudne do precyzyjnego zweryfikowania właśnie z powodu blackoutu informacyjnego. Setki tysięcy osób zostało rannych, a dziesiątki tysięcy aresztowanych.
Te iran protesty pokazały głębokie pęknięcia w irańskim społeczeństwie: od młodzieży i studentów, przez kupców bazarowych, po kobiety i mniejszości etniczne. Choć ulice ucichły po brutalnej pacyfikacji, echo wydarzeń z przełomu 2025 i 2026 roku wciąż rozbrzmiewa w egzekucjach, procesach i codziennym strachu, przypominając, że problemy gospodarcze i polityczne nie zniknęły.
Przyczyny, które doprowadziły do eksplozji społecznego gniewu
28 grudnia 2025 roku w Teheranie właściciele sklepów z elektroniką i innymi towarami w Wielkim Bazarze oraz centrum handlowym Alaeddin zamknęli swoje punkty sprzedaży. Powód? Gwałtowny spadek wartości riala irańskiego – waluty, która w ciągu 2025 roku straciła nawet połowę swojej wartości wobec dolara – oraz inflacja sięgająca 42 procent w grudniu. Ceny żywności wzrosły o ponad 70 procent, a codzienne zakupy stały się dla wielu rodzin walką o przetrwanie.
Do tego doszła chroniczna korupcja, marnotrawstwo zasobów i priorytety budżetowe prezydenta Masuda Pezeszkiana, który zwiększył wydatki na bezpieczeństwo o niemal 150 procent, oferując jednocześnie podwyżki płac znacznie niższe od tempa inflacji. Sankcje międzynarodowe, spadek dochodów z ropy naftowej i nieudolne zarządzanie gospodarką przez dekady zbudowały tykającą bombę. Irańczycy, zwłaszcza w mniejszych miastach i prowincjach, czuli, że reżim wydaje miliardy na zagraniczne proxy i programy militarne, podczas gdy oni stoją w kolejkach po chleb i benzynę.
Nie było to jednak tylko o pieniądze. W tle zawsze obecne były represje wobec kobiet za „niewłaściwy ubiór”, cenzura internetu i brak perspektyw dla młodego pokolenia. Protesty ekonomiczne szybko wchłonęły te wszystkie frustracje, zmieniając się w szersze wezwanie do godności i zmiany systemu.
Od bazaru w Teheranie do wszystkich prowincji – jak rozprzestrzeniły się iran protesty
Już 29 i 30 grudnia demonstracje pojawiły się w Isfahanie, Szirazie, Kermanszahu, Jazd i mniejszych miejscowościach. Studenci uniwersytetów dołączyli z okrzykami „Śmierć dyktatorowi”. 31 grudnia władze nakazały zamknięcie sklepów w 21 prowincjach, licząc na uspokojenie sytuacji. Zamiast tego gniew tylko przybrał na sile.
W pierwszych dniach stycznia 2026 protesty objęły już ponad 100 miast. Dołączyli robotnicy, kierowcy, a nawet niektóre grupy etniczne – Kurdowie i Beludżowie – dla których problemy gospodarcze nakładały się na długotrwałą dyskryminację. Hasła ewoluowały: od „Chcemy chleba” do „Ani Gaza, ani Liban – moje życie dla Iranu” i bezpośrednich wezwań pod adresem Najwyższego Przywódcy Alego Chameneiego.
2 i 3 stycznia w wielu miastach odbywały się pogrzeby ofiar, które zamieniały się w antyrządowe manifestacje. 8 stycznia, po apelu wygnanego księcia Rezy Pahlawiego, tłumy wyszły na ulice w rekordowej liczbie. To był moment, w którym pokojowe demonstracje przerodziły się w bezpośrednie starcia.
8 i 9 stycznia 2026 – dni, które wstrząsnęły krajem
Właśnie wtedy siły bezpieczeństwa – Gwardia Rewolucyjna (IRGC), milicja Basidż i policja – sięgnęły po najcięższe środki. W kilku miastach, w tym w Fardis pod Teheranem, użyto broni maszynowej przeciwko tłumom. Szpitale w Teheranie, Szirazie i innych ośrodkach były przepełnione rannymi i ciałami. Lekarze opisywali sceny, w których kule trafiały w głowy, szyje i okolice narządów płciowych – celowo, by terroryzować i okaleczać.
Równolegle, 8 stycznia, władze wprowadziły niemal całkowitą blokadę internetu i sieci komórkowych. Starlink, którego tysiące Irańczyków używało nielegalnie, również został zagłuszony. Na kilka dni Iran praktycznie zniknął z globalnej komunikacji. To umożliwiło siłom bezpieczeństwa działanie w ciemności – bez świadków z zewnątrz i bez możliwości koordynacji przez protestujących.
Te dwa dni – 8 i 9 stycznia – przeszły do historii jako jedna z największych masakr we współczesnym Iranie, z tysiącami ofiar w ciągu zaledwie kilkudziesięciu godzin.
Liczby, które szokują: ofiary, aresztowania i skala represji
Oficjalne dane rządu irańskiego z 21 stycznia mówiły o 3117 zabitych (w tym funkcjonariusze). Niezależne źródła podają znacznie wyższe liczby. Organizacja Human Rights Activists News Agency (HRANA) zweryfikowała ponad 7000 zgonów do lutego 2026, z czego większość to protestujący, w tym dzieci i młodzież. Niektóre media i źródła medyczne szacowały nawet 30–36 tysięcy ofiar śmiertelnych, głównie z pierwszych dni po blackoucie.
| Źródło | Szacowana liczba ofiar śmiertelnych | Uwagi / data |
|---|---|---|
| Rząd Iranu | 3117 | Styczeń 2026, w tym funkcjonariusze |
| HRANA | Ponad 7000 zweryfikowanych + tysiące weryfikowane | Luty 2026, głównie protestujący |
| Iran International / Time (źródła medyczne) | 30 000 – 36 500 | Styczeń 2026, szacunki po blackoucie |
| The Sunday Times (sieć lekarzy) | 16 500 – 18 000 | Styczeń 2026, setki tysięcy rannych |
Dane na podstawie raportów HRANA, Iran International oraz oświadczeń władz irańskich. Rozbieżności wynikają z blackoutu informacyjnego i trudności w weryfikacji.
Aresztowano ponad 50 tysięcy osób. Wiele z nich poddano torturom, zmuszano do składania fałszywych zeznań transmitowanych w telewizji państwowej. Egzekucje protestujących trwały jeszcze wiosną i latem 2026 roku – niektórych skazywano na śmierć za „wojnę z Bogiem” (moharebeh).
Młodzież, kobiety i mniejszości – kto naprawdę wyszedł na ulice
W przeciwieństwie do protestów po śmierci Jiny Mahsy Amini w 2022 roku, gdzie dominowały kobiety i hasło „Kobieta, życie, wolność”, w 2025–2026 na ulicach było więcej młodych mężczyzn i przedstawicieli klasy średniej oraz kupców. Studenci uniwersytetów odgrywali kluczową rolę – w lutym i marcu 2026 organizowali kolejne akcje, mimo brutalnych interwencji Basidżu.
Kobiety nadal były widoczne, choć ich rola nieco się zmieniła. Mniejszości etniczne – Kurdowie w zachodnich prowincjach i Beludżowie na południowym wschodzie – protestowały szczególnie aktywnie, łącząc żądania gospodarcze z odwiecznymi pretensjami do dyskryminacji. To właśnie w tych regionach dochodziło do najostrzejszych starć.
Echo 2022 roku – podobieństwa i różnice z protestami po śmierci Mahsy Amini
Protesty z 2022 roku, wywołane śmiercią 22-letniej Mahsy Amini w areszcie „policji obyczajowej”, były przede wszystkim ruchem kobiet i młodzieży. Trwały kilka miesięcy, pochłonęły około 550 ofiar i zakończyły się masowymi aresztowaniami. W 2025–2026 gniew był szerszy społecznie i geograficznie, a brutalność pacyfikacji – znacznie większa. Rząd tym razem nie wahał się sięgać po broń maszynową i masowe egzekucje na tak dużą skalę.
Oba ruchy pokazały jednak to samo: irańskie społeczeństwo, zwłaszcza młode pokolenie, nie godzi się już na życie w strachu i biedzie. Różnica polegała na tym, że w 2025 roku do głosu doszli też ci, którzy wcześniej milczeli – kupcy bazarowi i przedstawiciele klasy średniej.
Świat patrzył i ostrzegał – reakcje międzynarodowe
Prezydent USA Donald Trump publicznie ostrzegał Iran przed konsekwencjami masakr i groził interwencją. Unia Europejska i organizacje praw człowieka apelowały o powstrzymanie przemocy. Wewnątrz Iranu władze oskarżały „zagranicznych agentów” – Mosad, CIA i opozycję na uchodźstwie – o inspirowanie zamieszek, choć dowody na to były znikome.
Reakcje pokazały izolację reżimu: nawet tradycyjni sojusznicy mieli ograniczone pole manewru wobec tak jawnej brutalności wobec własnego społeczeństwa.
Co zostało po stłumieniu – Iran latem 2026 roku
Do połowy stycznia 2026 roku duże demonstracje uliczne praktycznie ustały. Władze ogłosiły „zwycięstwo nad zamieszkami”. Jednak w lutym i marcu studenci ponownie wyszli na ulice kilku uniwersytetów. Egzekucje osób aresztowanych podczas styczniowych protestów trwały jeszcze w czerwcu.
Internet wrócił częściowo, ale z ograniczeniami i monitoringiem. Gospodarka nie poprawiła się – inflacja i dewaluacja riala pozostały codziennością. Tysiące rodzin wciąż szuka bliskich, a setki osób czeka na procesy lub egzekucje.
Iran protesty 2025-2026 pokazały, że nawet najsurowsza pacyfikacja nie gasi ognia niezadowolenia, gdy problemy dotykają codziennego życia milionów ludzi.
W czerwcu 2026 ulice były ciche, ale napięcie pozostało. Irańczycy nauczyli się, że świat widzi ich walkę – nawet gdy reżim próbuje ją ukryć za murem dezinformacji i strachu. Historia tych wydarzeń wciąż się pisze, a jej finał zależy od tego, czy reżim zdecyduje się na rzeczywiste zmiany, czy tylko na dalsze represje.
