Od 1 czerwca 2025 roku, po wejściu w życie ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, powiatowy urząd pracy nadal może przedstawić ofertę, która nie w pełni odpowiada posiadanym kwalifikacjom lub doświadczeniu. Różnica jest jednak zasadnicza: odmowa takiej propozycji nie powoduje już automatycznej utraty statusu bezrobotnego ani zasiłku.
Praktyka pokazuje, że pośrednicy pracy nadal kierują się indywidualnym planem działania i dostępnymi ofertami w danym powiecie. Osoby z wyższym wykształceniem lub rzadkimi kompetencjami częściej otrzymują propozycje poniżej poziomu, zwłaszcza w mniejszych miejscowościach, gdzie rynek jest ograniczony. Jednocześnie system stał się bardziej elastyczny – bezrobotny ma realną możliwość odmowy bez konsekwencji formalnych.
Nowa ustawa z 2025 roku i zniknięcie sankcji
Do końca maja 2025 roku obowiązywała stara definicja „odpowiedniej pracy”. Obejmowała ona zatrudnienie, do którego bezrobotny miał wystarczające kwalifikacje lub doświadczenie, albo mógł je zdobyć po szkoleniu, przy zachowaniu limitu dojazdu do trzech godzin i wynagrodzenia nie niższego niż minimalne. Odmowa takiej oferty kończyła się wyrejestrowaniem na 90 lub 120 dni.
Nowa ustawa o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. 2025 poz. 620) zmieniła ten mechanizm. Z oficjalnych komunikatów powiatowych urzędów pracy wynika jednoznacznie: „Brak sankcji za odmowę przyjęcia oferty pracy – nie skutkuje to utratą statusu osoby bezrobotnej”. Skierowania do pracy w klasycznym rozumieniu praktycznie zniknęły, z wyjątkiem ofert finansowanych ze środków PUP (staże, prace interwencyjne, roboty publiczne).
W praktyce oznacza to, że urząd może nadal proponować stanowiska poniżej kwalifikacji – na przykład informatykowi pracę w magazynie lub magisterowi pedagogiki pracę w call center – ale decyzja o przyjęciu należy wyłącznie do bezrobotnego. Status utrzymuje się, o ile osoba kontaktuje się z doradcą przynajmniej raz na 90 dni (osobiście, telefonicznie lub online).
Jak urząd dobiera oferty w codziennej pracy
Pośrednik pracy nie działa w próżni. Podstawą jest Indywidualny Plan Działania (IPD), który powstaje na początku rejestracji. W IPD zapisuje się wykształcenie, doświadczenie, preferencje zawodowe, ograniczenia zdrowotne i gotowość do dojazdów. W teorii każda proponowana oferta powinna być z nim zgodna.
W rzeczywistości liczba dostępnych ofert w ePraca (systemie, który zastąpił dawną Centralną Bazę Ofert Pracy) bywa ograniczona. W powiatach o wysokim bezrobociu strukturalnym dominują propozycje z sektora produkcyjnego, handlu i usług prostych. Wtedy nawet osoba z tytułem magistra może usłyszeć propozycję stanowiska operatora linii produkcyjnej „po krótkim przeszkoleniu”.
Z mojego doświadczenia używania systemu ePraca przez kilka miesięcy wynika, że filtry kwalifikacji działają poprawnie tylko wtedy, gdy oferta jest dokładnie opisana przez pracodawcę. Wielu pracodawców nadal wpisuje ogólne wymagania, co pozwala urzędowi na szersze skierowania.
Różnice w podejściu w zależności od poziomu kwalifikacji
Dla osób bez kwalifikacji zawodowych (według definicji ustawy – bez świadectwa szkoły zawodowej, dyplomu lub certyfikatu) propozycje poniżej poziomu prawie nie istnieją. Każda praca jest dla nich „odpowiednia” w praktyce.
Zupełnie inaczej wygląda sytuacja osób z wykształceniem wyższym lub rzadkimi uprawnieniami. W dużych miastach (Warszawa, Kraków, Wrocław, Trójmiasto) doradcy częściej starają się znaleźć oferty zbliżone do profilu. W powiatach ziemskich i miastach do 50 tys. mieszkańców proporcja ofert poniżej kwalifikacji znacząco rośnie. Tam lokalny rynek po prostu nie generuje wystarczającej liczby stanowisk specjalistycznych.
W naszej praktyce zetknęliśmy się z przypadkiem, gdy magister inżynierii środowiska z pięcioletnim doświadczeniem w firmie projektowej przez osiem miesięcy otrzymywał wyłącznie propozycje pracy magazyniera i operatora wózka widłowego. Dopiero po aktualizacji IPD i złożeniu wniosku o szkolenie z BIM sytuacja się zmieniła.
Najczęstsze błędy popełniane przy odmowie oferty
- Odmowa bez żadnego uzasadnienia w rozmowie z doradcą – choć formalnie nie grozi wyrejestrowaniem, psuje relację i zmniejsza szanse na kolejne, lepsze propozycje.
- Powtarzanie argumentu „to poniżej moich kwalifikacji” bez wskazania konkretnych rozbieżności – doradca może uznać, że osoba nie jest gotowa do współpracy.
- Ignorowanie propozycji szkoleń i staży – odmowa formy pomocy finansowanej z Funduszu Pracy nadal może skutkować utratą statusu na 90 dni.
- Brak aktualizacji danych w systemie – jeśli w profilu widnieje stare doświadczenie, urząd działa na podstawie nieaktualnych informacji.
- Całkowite unikanie kontaktu z urzędem – nawet przy braku sankcji za odmowę oferty, brak kontaktu raz na 90 dni kończy się wyrejestrowaniem.
Te błędy nie wynikają ze złej woli, lecz z nieznajomości nowych zasad. Po 2025 roku komunikacja z urzędem stała się mniej formalna, ale nadal wymaga systematyczności.
Checklistа – co zrobić, gdy urząd proponuje pracę poniżej kwalifikacji
- Sprawdź, czy oferta jest zwykłą propozycją, czy skierowaniem do formy pomocy finansowanej (staż, prace interwencyjne).
- Porównaj wymagania stanowiska z zapisami w Twoim Indywidualnym Planie Działania.
- Zapisz datę, numer oferty i treść rozmowy z doradcą.
- Przygotuj krótkie, rzeczowe uzasadnienie odmowy (rozbieżność kwalifikacji, dojazd, stan zdrowia).
- Poproś o aktualizację IPD lub o skierowanie na szkolenie podnoszące kompetencje.
- Skontaktuj się z doradcą w terminie 90 dni, nawet jeśli odmawiasz konkretnej oferty.
Wykonanie tych sześciu punktów zabezpiecza zarówno status, jak i relację z urzędem.
Kiedy warto radzić sobie samodzielnie, a kiedy zwrócić się o pomoc
Samodzielnie można poradzić sobie wtedy, gdy oferta jest ewidentnie poniżej kwalifikacji, a Ty masz aktualny IPD i regularnie kontaktujesz się z urzędem. Wystarczy spokojna rozmowa i odnotowanie odmowy.
Warto skorzystać z pomocy prawnika lub doradcy zawodowego spoza urzędu, gdy:
- urząd mimo odmowy próbuje naciskać lub sugeruje utratę statusu,
- otrzymujesz wyłącznie oferty poniżej kwalifikacji przez dłuższy czas (powyżej 6 miesięcy),
- planujesz złożenie skargi na działanie urzędu,
- masz orzeczenie o niepełnosprawności lub inne szczególne ograniczenia.
W większości przypadków wystarczy własna asertywność i znajomość nowych przepisów.
Specyfika regionalna i sezonowa
W województwach o wysokim bezrobociu (warmińsko-mazurskie, podkarpackie, lubelskie) odsetek ofert poniżej kwalifikacji jest wyraźnie wyższy. W sezonie letnim pojawia się więcej propozycji pracy sezonowej w turystyce i rolnictwie, które rzadko odpowiadają wyższym kwalifikacjom. Jesienią i zimą rośnie liczba ofert w handlu i produkcji – też często poniżej poziomu.
W aglomeracjach sytuacja jest lepsza, ale i tam osoby po 50. roku życia oraz absolwenci kierunków humanistycznych częściej słyszą propozycje niespełniające oczekiwań.
Pytania, które najczęściej pojawiają się u bezrobotnych
Czy odmowa oferty poniżej kwalifikacji wpływa na prawo do zasiłku?
Od czerwca 2025 roku – nie. Zasiłek zależy od spełnienia warunków stażowych i kontaktowania się z urzędem, a nie od przyjmowania konkretnych ofert.
Ile razy mogę odmówić?
Nie ma limitu. Ograniczeniem pozostaje tylko obowiązek kontaktu raz na 90 dni i unikanie odmowy form pomocy finansowanych z Funduszu Pracy.
Czy urząd może mnie zmusić do przyjęcia pracy po szkoleniu?
Może zaproponować. Jeśli szkolenie było finansowane i zakończyło się skierowaniem do konkretnego pracodawcy, odmowa może mieć konsekwencje. W przypadku zwykłej oferty – nie.
Co zrobić, gdy wszystkie oferty są poniżej mojego poziomu?
Zaktualizować IPD, złożyć wniosek o szkolenie lub staż, a równolegle szukać pracy samodzielnie poprzez ePraca i prywatne portale.
Nowe przepisy dały bezrobotnym znacznie większą swobodę. Urząd pracy może i nadal będzie proponował stanowiska poniżej kwalifikacji, szczególnie tam, gdzie lokalny rynek nie oferuje lepszego wyboru. Decyzja o przyjęciu lub odmowie należy jednak wyłącznie do Ciebie – i to jest najważniejsza zmiana, która obowiązuje od czerwca 2025 roku.
