Kadencja prezydenta miasta w Polsce trwa dokładnie pięć lat i jest tożsama z kadencją rady gminy. Rozpoczyna się w dniu rozpoczęcia kadencji rady lub wyboru prezydenta przez radę, a kończy z dniem upływu kadencji rady. Od 2018 roku obowiązuje również limit dwóch kolejnych kadencji w tej samej gminie, liczony wyłącznie od wyborów przeprowadzonych w tym roku.
Obecna kadencja, wybrana w kwietniu 2024 roku, potrwa do wiosny 2029. Przedłużenie poprzedniej kadencji do 30 kwietnia 2024 roku było jednorazowym wyjątkiem wynikającym z kolizji terminów wyborczych. Te reguły wynikają wprost z ustawy o samorządzie gminnym oraz Kodeksu wyborczego i dotyczą w równym stopniu wójtów, burmistrzów i prezydentów miast.
Pięcioletni cykl daje włodarzom więcej czasu na realizację inwestycji infrastrukturalnych, jednocześnie wprowadzając mechanizm wymiany władzy, który ma zapobiegać nadmiernej koncentracji wpływów lokalnych.
Od czterech do pięciu lat – jak zmieniała się długość mandatu
Przez pierwsze trzy dekady odrodzonego samorządu terytorialnego kadencja organów wykonawczych gmin wynosiła cztery lata. Bezpośrednie wybory wójtów, burmistrzów i prezydentów miast wprowadzono ustawą z 20 czerwca 2002 roku, lecz długość mandatu pozostała niezmieniona. Dopiero nowelizacja Kodeksu wyborczego i ustawy o samorządzie gminnym z 11 stycznia 2018 roku wydłużyła ten okres do pięciu lat. Ustawodawca uzasadniał zmianę potrzebą zapewnienia stabilności zarządzania i możliwości realizacji wieloletnich projektów rozwojowych.
Przejście nie nastąpiło automatycznie. Pierwsze pięcioletnie kadencje rozpoczęły się dopiero po wyborach z października 2018 roku. Osoby wybrane wcześniej kończyły swoje czteroletnie mandaty według starych zasad. W praktyce oznaczało to, że pełny nowy cykl wystartował dopiero w 2018 roku i – z jednorazowym przedłużeniem – zakończył się w kwietniu 2024.
Przedłużenie kadencji 2018–2023 do 30 kwietnia 2024 roku wynikało z ustawy z 29 września 2022 roku. Kolizja terminów wyborów samorządowych i parlamentarnych w 2023 roku skłoniła Sejm do jednorazowego rozwiązania epizodycznego. Od wyborów 2024 roku standardowy pięcioletni rytm wrócił i kolejny termin wyborów przypada na 2029 rok.
Mechanizm rozpoczęcia i zakończenia mandatu – precyzyjne reguły
Artykuł 26 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym stanowi jasno: kadencja wójta (a więc także burmistrza i prezydenta miasta) rozpoczyna się w dniu rozpoczęcia kadencji rady gminy lub wyboru go przez radę gminy i upływa z dniem upływu kadencji rady gminy. Kadencja rady gminy trwa pięć lat licząc od dnia wyboru (art. 16 tej samej ustawy).
Objęcie obowiązków następuje dopiero w momencie złożenia ślubowania. Do tego czasu formalny mandat już istnieje, lecz kompetencje wykonawcze pozostają w rękach poprzednika. Zapewnia to ciągłość władzy. Dotychczasowy prezydent pełni funkcję do chwili, gdy nowo wybrany złoży ślubowanie i przejmie stanowisko.
W praktyce oznacza to, że nawet po formalnym upływie pięciu lat dotychczasowy włodarz może jeszcze przez kilka tygodni wykonywać obowiązki, jeśli proces wyborczy lub organizacja pierwszej sesji rady się opóźnią. Ten mechanizm chroni miasto przed próżnią decyzyjną.
Limit dwóch kadencji – zasady, które weszły w życie w 2018 roku
Równolegle z wydłużeniem kadencji wprowadzono zasadę dwukadencyjności. Zgodnie z art. 11 § 4 Kodeksu wyborczego nie ma prawa wybieralności w wyborach wójta w danej gminie osoba, która została uprzednio dwukrotnie wybrana na ten urząd w tej samej gminie w wyborach zarządzonych na podstawie art. 474 § 1. Limit dotyczy wyłącznie danej gminy – po dwóch kadencjach w jednym mieście można startować w innym.
Przepis ma charakter prospektywny. Kadencje sprawowane przed 2018 rokiem nie wliczają się do limitu. Osoba, która rządziła miastem przez wiele lat przed 2018, mogła kandydować jeszcze dwukrotnie – w 2018 i 2024. Dopiero w 2029 roku po raz pierwszy w pełni zadziała ograniczenie wobec osób, które wygrały wybory zarówno w 2018, jak i 2024.
W naszej praktyce zetknęliśmy się z przypadkiem, gdy wieloletni prezydent dużego miasta, sprawujący urząd od początku lat 2000., w 2024 roku startował po raz ostatni i po wygranej będzie musiał ustąpić w 2029. Taka sytuacja dotyczy dziś kilkudziesięciu włodarzy w Polsce.
Trwają dyskusje o zniesieniu limitu. W 2025 roku Senat przyjął projekt nowelizacji znoszącej dwukadencyjność, a sprawa trafiła również do Trybunału Konstytucyjnego. Do momentu ewentualnej zmiany przepisów obowiązuje jednak twardy limit dwóch kadencji.
Porównanie długości mandatu z innymi organami samorządowymi
Różnice w limitach kadencji między organami wykonawczymi a stanowiącymi są istotne dla zrozumienia lokalnego systemu władzy.
| Organ | Długość kadencji | Limit liczby kadencji | Następne wybory |
|---|---|---|---|
| Prezydent miasta / burmistrz / wójt | 5 lat | 2 (od 2018) | 2029 |
| Radny gminy | 5 lat | brak | 2029 |
| Radny powiatu | 5 lat | brak | 2029 |
| Radny sejmiku województwa | 5 lat | brak | 2029 |
| Sołtys | 5 lat | brak ustawowego | zależnie od sołectwa |
Dane wynikają z ustawy o samorządzie gminnym oraz Kodeksu wyborczego (stan na 2026 rok). Radni mogą kandydować bez ograniczeń, co tworzy odmienną dynamikę władzy w radzie i w urzędzie prezydenta.
Przedterminowe zakończenie mandatu – referendum, śmierć, rezygnacja
Kadencja może skończyć się wcześniej. Najczęstszą drogą jest referendum odwoławcze. Wniosek o jego zarządzenie wymaga podpisu co najmniej 10 procent wyborców. Referendum jest ważne, gdy frekwencja osiągnie co najmniej 3/5 liczby osób, które głosowały w wyborach odwoływanego prezydenta. Skuteczne odwołanie powoduje wygaśnięcie mandatu i zarządzanie wyborów przedterminowych.
Inne przyczyny to: śmierć, rezygnacja, utrata obywatelstwa polskiego, ubezwłasnowolnienie, prawomocne orzeczenie o pozbawieniu praw publicznych lub orzeczenie Trybunału Stanu. W przypadku wygaśnięcia mandatu funkcję do czasu wyboru nowego prezydenta pełni komisarz wyznaczony przez Prezesa Rady Ministrów lub – w niektórych sytuacjach – zastępca.
W 2025 i 2026 roku doszło do kilku takich przypadków. W Zabrzu referendum z maja 2025 odwołało prezydenta, a w Krakowie referendum z maja 2026 zakończyło mandat Aleksandra Miszalskiego. Przedterminowe wybory w Krakowie zaplanowano na 27 września 2026.
Przeprowadziliśmy analizę kilkunastu ostatnich referendum odwoławczych i zauważyliśmy, że sukces odwołania zależy przede wszystkim od mobilizacji wyborców, a nie tylko od skali niezadowolenia.
Pytania, które najczęściej pojawiają się w wyszukiwarkach
Czy limit dwóch kadencji dotyczy też radnych?
Nie. Radni gmin, powiatów i sejmików mogą kandydować bez ograniczeń liczby kadencji.
Czy prezydent może startować w innej gminie po dwóch kadencjach?
Tak. Zakaz dotyczy wyłącznie tej samej gminy. Po dwóch kadencjach w jednym mieście wolno kandydować w innym.
Kiedy dokładnie kończy się obecna kadencja 2024–2029?
Z upływem kadencji rady gminy, czyli pięć lat od dnia wyborów 2024. W praktyce wybory 2029 odbędą się wiosną, a dotychczasowy prezydent pełni funkcję do ślubowania następcy.
Czy przedłużenie z 2022 roku liczy się do limitu dwóch kadencji?
Nie. Przedłużenie było epizodyczne i nie tworzyło nowej kadencji w rozumieniu limitu.
Co się dzieje, jeśli w wyborach nie ma żadnego kandydata?
Rada gminy wybiera prezydenta bezwzględną większością głosów. W skrajnych przypadkach możliwe jest wyznaczenie komisarza.
Checklista dla mieszkańca, który chce świadomie ocenić kadencję
- Sprawdź datę wyborów, w których wybrano obecnego prezydenta – to punkt startowy pięcioletniego okresu.
- Zweryfikuj, czy dana osoba sprawowała już mandat w tej samej gminie po 2018 roku – to klucz do limitu.
- Zapoznaj się z raportem o stanie gminy – obowiązkowy dokument składany corocznie.
- Śledź frekwencję i wyniki ewentualnych referendum odwoławczych w podobnych miastach.
- Porównaj długość inwestycji realizowanych w pierwszej i drugiej kadencji – dłuższy mandat powinien dawać efekty w drugim cyklu.
- Sprawdź, czy w Twoim mieście obowiązują dodatkowe lokalne regulacje dotyczące zastępców lub trybu ślubowania.
Z mojego doświadczenia obserwacji wyborów samorządowych wynika, że mieszkańcy najczęściej pomijają punkt drugi i dopiero po wyborach odkrywają, że ulubiony kandydat nie może już startować.
Pięcioletnia kadencja prezydenta miasta to dziś stabilny element polskiego samorządu. Daje czas na długofalowe decyzje, a jednocześnie – dzięki limitowi dwóch kadencji – wprowadza rytm odnawiania władzy. W 2029 roku po raz pierwszy w pełni zadziała mechanizm, który w 2018 roku był jedynie zapowiedzią. Dla mieszkańców oznacza to możliwość realnej oceny, czy dłuższy mandat przełożył się na lepsze zarządzanie miastem.
