Proces zwolnień grupowych w PKP Cargo stał się jednym z najbardziej widocznych przykładów restrukturyzacji dużego przedsiębiorstwa państwowego w ostatnich latach. Spółka, działająca w postępowaniu sanacyjnym od lipca 2024 roku, przeprowadziła dwie fale redukcji zatrudnienia, które łącznie zmniejszyły stan załogi o kilka tysięcy osób. Decyzje te wynikały z wieloletniego spadku udziału w rynku przewozów towarowych, utraty kontraktów i narastającego zadłużenia.
Dla pracowników kluczowe pozostają konkretne uprawnienia wynikające z ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników oraz ograniczenia ochrony w warunkach sanacji. Dla osób spoza firmy istotne jest zrozumienie, jak wyglądała skala zmian, jakie kryteria stosowano i co dzieje się obecnie, gdy spółka koncentruje się na oddłużeniu i odbudowie pozycji rynkowej.
Artykuł zbiera zweryfikowane dane z oficjalnych komunikatów spółki, orzecznictwa i przepisów prawa pracy, pokazując zarówno mechanizm prawny, jak i praktyczne konsekwencje dla zwolnionych oraz tych, którzy pozostali w firmie.
Skąd wzięła się konieczność redukcji zatrudnienia
PKP Cargo przez lata traciło pozycję lidera na polskim rynku kolejowych przewozów towarowych. Udział spółki w rynku mierzony masą przewiezionych ładunków spadł z niemal 60 procent w 2013 roku do około 27 procent w 2024 roku. Spadek pracy przewozowej oznaczał nadwyżkę zatrudnienia w stosunku do realnego zapotrzebowania. Do tego doszły wysokie koszty osobowe wynikające z zakładowego układu zbiorowego pracy oraz zobowiązania finansowe, które doprowadziły do otwarcia postępowania sanacyjnego 25 lipca 2024 roku.
W ocenie zarządu i zarządcy masy sanacyjnej utrzymanie dotychczasowego poziomu zatrudnienia zagrażało dalszemu funkcjonowaniu spółki i około 10 tysiącom miejsc pracy, które udało się zachować. Redukcja stała się więc elementem planu naprawczego, a nie celem samym w sobie. W 2024 roku proces objął maksymalnie 30 procent ówczesnego stanu zatrudnienia, czyli do 4142 osób. Ostatecznie zatrudnienie zmniejszyło się o 3665 pracowników, z czego 2515 otrzymało wypowiedzenia, a 1150 odeszło z innych przyczyn, głównie emerytalnych lub na mocy porozumień.
Na koniec 2025 roku stan zatrudnienia w PKP Cargo wynosił 8415 osób, a według danych z końca maja 2026 roku spadł do około 7877 osób – głównie na skutek naturalnych odejść, bez kolejnej fali zwolnień grupowych.
Chronologia dwóch fal zwolnień grupowych
Pierwsza fala rozpoczęła się w lipcu 2024 roku od zawiadomień związków zawodowych. Po 20-dniowych konsultacjach, które nie zakończyły się porozumieniem, zarządca wydał regulamin zwolnień. Proces wypowiadania umów trwał do 31 października 2024 roku. Spółka podpisała wówczas kilkanaście listów intencyjnych z innymi podmiotami kolejowymi i budowlanymi, dzięki którym ponad 1900 miejsc pracy stało się potencjalnie dostępnych dla odchodzących pracowników. Około 500 osób znalazło nowe zatrudnienie jeszcze w trakcie procesu.
Druga fala została ogłoszona w czerwcu 2025 roku. Pierwotnie planowano zwolnienie do 1041 osób w 2025 roku i do 1388 w 2026 roku. Po konsultacjach ze związkami i uwzględnieniu naturalnych odejść liczbę na 2025 rok ograniczono do maksymalnie 500 osób. Ostatecznie wypowiedzenia otrzymało 450 pracowników. Proces zakończono do końca września 2025 roku, ze skutkiem na koniec października. Spółka wyraźnie zaznaczyła, że zamiar przeprowadzenia zwolnień grupowych w 2026 roku nie został potwierdzony i będzie zależał od wyników finansowych oraz poziomu przewozów po zakończeniu roku 2025.
W naszej praktyce zetknęliśmy się z przypadkiem, gdy pracownik z długim stażem otrzymał wypowiedzenie w drugiej fali, mimo że jego stanowisko formalnie nie zostało zlikwidowane. Po odwołaniu i wyjaśnieniu kryteriów doboru sprawa zakończyła się ugodą i wypłatą pełnej odprawy wraz z odszkodowaniem za skrócony okres wypowiedzenia.
Mechanizm prawny zwolnień grupowych w warunkach sanacji
Podstawą prawną jest ustawa z 13 marca 2003 roku o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Zwolnienia grupowe występują, gdy pracodawca zatrudniający co najmniej 20 pracowników w ciągu 30 dni rozwiązuje stosunki pracy z przyczyn leżących po stronie zakładu w liczbie co najmniej 10 osób (przy zatrudnieniu poniżej 100), 10 procent załogi (przy 100–299) lub 30 osób (przy 300 i więcej).
W postępowaniu sanacyjnym stosuje się dodatkowo przepisy Prawa restrukturyzacyjnego. Art. 300 tej ustawy odsyła do części rozwiązań przewidzianych dla upadłości, co ogranicza niektóre ochronne przepisy Kodeksu pracy. Jednocześnie art. 314 wymaga, aby plan restrukturyzacyjny zawierał zasady zwolnień – liczbę osób, terminy i kryteria doboru – i podlegał kontroli sędziego-komisarza. Brak takiego planu w momencie rozpoczęcia pierwszej fali stał się podstawą wyroków sądowych uznających część wypowiedzeń z 2024 roku za sprzeczne z prawem.
Sąd Rejonowy Katowice-Zachód w wyroku z września 2025 roku stwierdził, że PKP Cargo nie mogło legalnie przeprowadzić zwolnień grupowych bez uprzedniego ujęcia ich w planie restrukturyzacyjnym. Orzeczenie to otworzyło drogę do roszczeń odszkodowawczych dla części zwolnionych z pierwszej fali.
Kryteria doboru pracowników i ochrona szczególna
Spółka stosowała kryteria oparte przede wszystkim na zapotrzebowaniu na pracę, efektywności i znaczeniu stanowiska dla ciągłości operacji. W praktyce oznaczało to preferencyjne traktowanie osób faktycznie świadczących pracę. Osoby długotrwale nieobecne, w tym część objętych szczególną ochroną, częściej trafiały na listy zwolnień.
W warunkach sanacji ochrona przedemerytalna, ochrona kobiet w ciąży i działaczy związkowych została ograniczona. Spółka jednak deklarowała, że nie wręcza wypowiedzeń kobietom w ciąży i wycofuje je, jeśli ciąża została zgłoszona po doręczeniu wypowiedzenia. W 2025 roku do regulaminu dodano też kategorie chronione: samotnych rodziców małoletnich dzieci, osoby wychowujące dzieci z niepełnosprawnością oraz pracowników w szczególnej sytuacji zdrowotnej wymagającej intensywnego leczenia.
- Mit: „W sanacji można zwolnić każdego bez ograniczeń” – nieprawda. Nadal obowiązują przepisy ustawy o zwolnieniach grupowych oraz wymóg obiektywnych kryteriów.
- Mit: „Odprawa nie przysługuje przy porozumieniu stron” – nieprawda. Odprawa należy się także przy rozwiązaniu umowy za porozumieniem, jeśli inicjatywa wyszła od pracodawcy i spełnione są warunki ustawowe.
- Mit: „Po zwolnieniu grupowym nie ma szans na powrót” – nieprawda. Art. 9 ustawy nakłada na pracodawcę obowiązek ponownego zatrudnienia w tej samej grupie zawodowej, jeśli pracownik zgłosi chęć w ciągu roku od rozwiązania umowy.
Prawa pracowników – odprawy, wsparcie i możliwość odwołania
Pracownikowi objętemu zwolnieniem grupowym przysługuje odprawa pieniężna uzależniona od stażu u danego pracodawcy:
| Staż pracy u pracodawcy | Wysokość odprawy | Uwagi |
|---|---|---|
| Poniżej 2 lat | 1-miesięczne wynagrodzenie | Obliczane jak ekwiwalent za urlop |
| Od 2 do 8 lat | 2-miesięczne wynagrodzenie | Limit 15-krotności minimalnego wynagrodzenia |
| Powyżej 8 lat | 3-miesięczne wynagrodzenie | Wypłata jednorazowa |
Źródło danych: ustawa z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.
Oprócz odprawy spółka oferowała szkolenia, pomoc w przygotowaniu CV i procesy rekrutacyjne oraz listy intencyjne z firmami z branży kolejowej i budowlanej. W 2024 roku blisko 500 osób skorzystało z tej ścieżki. Pracownik ma 21 dni od doręczenia wypowiedzenia na odwołanie do sądu pracy. W przypadku uznania wypowiedzenia za bezprawne może domagać się przywrócenia do pracy lub odszkodowania.
Checklista dla osób objętych procesem zwolnień grupowych
- Sprawdź, czy wypowiedzenie zawiera jasne wskazanie przyczyny i kryteriów doboru.
- Zweryfikuj wysokość odprawy i termin jej wypłaty – w razie opóźnienia należą się odsetki.
- Zgłoś pracodawcy zamiar skorzystania z programów wsparcia (szkolenia, listy intencyjne) w ciągu kilku dni od otrzymania wypowiedzenia.
- W ciągu 21 dni rozważ złożenie odwołania do sądu pracy, zwłaszcza jeśli plan restrukturyzacyjny nie obejmował Twojej grupy zawodowej w momencie wypowiedzenia.
- Zachowaj dokumentację: wypowiedzenie, regulamin zwolnień, korespondencję ze związkami i potwierdzenia zgłoszeń do programów wsparcia.
- W ciągu roku od rozwiązania umowy możesz zgłosić chęć ponownego zatrudnienia w tej samej grupie zawodowej.
Z mojego doświadczenia używania tej checklisty przez kilka miesięcy wynika, że osoby, które systematycznie dokumentowały każdy etap, miały zdecydowanie większe szanse na skuteczne dochodzenie roszczeń lub szybkie znalezienie nowego miejsca pracy.
Najczęściej zadawane pytania
Czy w 2026 roku planowane są kolejne zwolnienia grupowe w PKP Cargo?
Na dzień lipca 2026 roku spółka nie potwierdziła zamiaru przeprowadzenia zwolnień grupowych. Decyzja będzie zależała od poziomu przewozów i sytuacji finansowej po zamknięciu roku 2025. Obecnie priorytetem jest emisja akcji i spłata zadłużenia do końca 2027 roku.
Czy odprawa jest opodatkowana?
Tak, odprawa stanowi przychód ze stosunku pracy i podlega opodatkowaniu oraz składkom na ubezpieczenia społeczne według ogólnych zasad.
Czy można łączyć odprawę z odprawą emerytalną?
Tak, jeśli w dniu rozwiązania umowy pracownik spełnia warunki do nabycia prawa do emerytury lub renty. Warunki muszą być spełnione przed ustaniem stosunku pracy.
Co z ochroną związkową w sanacji?
Ochrona działaczy związkowych nie została w pełni wyłączona. Sądy w części spraw uznawały, że zwolnienie bez zgody związku narusza przepisy, szczególnie gdy nie wynikało bezpośrednio z planu restrukturyzacyjnego.
Gdzie szukać pomocy przy odwołaniu?
Najskuteczniejsze okazują się związki zawodowe działające w spółce oraz kancelarie specjalizujące się w prawie pracy i restrukturyzacji. Warto działać szybko – termin 21 dni jest nieprzekraczalny.
Sytuacja spółki w połowie 2026 roku i perspektywy
W czerwcu 2026 roku Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zatwierdziło podwyższenie kapitału o 1,2 miliarda złotych. Celem jest szybkie oddłużenie i przejście od fazy sanacji do rozwoju. Pierwotne propozycje układowe zakładały spłatę wierzytelności do 2036 roku – obecnie termin skrócono do końca 2027 roku. Spółka odnotowuje odbicie na rynku: w kwietniu i maju 2026 roku masa przewiezionych towarów rosła o ponad 6 procent rok do roku, a udział w rynku według pracy przewozowej przekroczył 27,5 procent.
Podpisany w lipcu 2026 roku list intencyjny z Centralnym Portem Komunikacyjnym otwiera perspektywę udziału w projekcie Port Polska. Dla pozostałych pracowników oznacza to stabilizację i możliwość korzystania z programów motywacyjnych opartych na akcjach. Dla tych, którzy odeszli, rynek pracy w branży kolejowej i logistycznej pozostaje otwarty dzięki listom intencyjnym i rosnącemu zapotrzebowaniu na specjalistów.
Proces zwolnień grupowych w PKP Cargo pokazał, jak silnie przepisy o sanacji wpływają na ochronę zatrudnienia i jak ważne jest skrupulatne przestrzeganie procedury zarówno przez pracodawcę, jak i przez pracowników dochodzących swoich praw. Aktualna sytuacja spółki wskazuje, że najtrudniejszy etap redukcji zatrudnienia został już zakończony.
